Kierowca przywozi ładunek z Niemiec do Polski, rozładowuje go, a potem dostaje zlecenie na trasę Poznań-Wrocław. Właśnie w tym momencie zaczynają się pytania o kabotaż, limity i dokumenty. Wyjaśniam, co to jest kabotaż, jak liczyć dozwolone operacje, jakie obowiązki ma przewoźnik oraz gdzie najczęściej pojawiają się kosztowne błędy.
Najważniejsze zasady kabotażu w jednym miejscu
- Kabotaż to krajowy przewóz wykonany przez zagranicznego przewoźnika na terytorium innego państwa.
- Po rozładunku transportu międzynarodowego można wykonać maksymalnie 3 operacje w ciągu 7 dni.
- W innym państwie członkowskim dopuszczalna jest najwyżej 1 operacja, wykonana w ciągu 3 dni od wjazdu bez ładunku.
- Po zakończeniu kabotażu obowiązuje 4-dniowa przerwa dla tego samego pojazdu i państwa.
- Kierowca musi mieć dokumenty potwierdzające zarówno przewóz międzynarodowy, jak i każdą operację kabotażową.
- Za naruszenia grożą kary administracyjne, a w Polsce ich wysokość zależy od rodzaju uchybienia i kontroli.
Kabotaż oznacza krajowy przewóz zagranicznym pojazdem
Najprościej mówiąc, kabotaż to przewóz towarów między dwoma miejscami w jednym państwie, wykonany przez przewoźnika mającego siedzibę w innym kraju albo pojazdem zarejestrowanym za granicą. Trasa Warszawa-Gdańsk zrealizowana przez polską firmę nie jest kabotażem. Taka sama trasa wykonana przez przewoźnika z Czech, Niemiec czy Litwy już nim będzie.
Istotne jest to, że kabotaż nie stanowi samodzielnej, stałej działalności na rynku krajowym. Ma być czasowym następstwem transportu międzynarodowego. Zagraniczny przewoźnik może więc wykorzystać wolne miejsce w pojeździe po dostawie, ale nie powinien prowadzić regularnych przewozów krajowych tak, jak firma zarejestrowana w danym państwie.
Prosty przykład
Niemiecki przewoźnik dostarcza ładunek z Berlina do Poznania. Po rozładunku przyjmuje zlecenie na przewóz z Poznania do Łodzi. Ponieważ oba punkty znajdują się w Polsce, jest to operacja kabotażowa. Późniejszy przewóz z Łodzi do Pragi będzie już transportem międzynarodowym, a nie kolejnym kabotażem.
Ten przykład pokazuje też rzecz, którą kierowcy i spedytorzy czasem przeoczają. O charakterze przewozu decydują przede wszystkim miejsce załadunku i miejsce rozładunku, a nie kraj siedziby zleceniodawcy ani to, gdzie wystawiono fakturę.
Kiedy przewoźnik może wykonać kabotaż
Podstawowy warunek jest jasny: kabotaż musi wynikać z wcześniejszego przewozu międzynarodowego. Po dostarczeniu ładunku do państwa przyjmującego przewoźnik może wykonać maksymalnie 3 przewozy kabotażowe w ciągu 7 dni kalendarzowych. Okres liczy się od dnia następującego po ostatnim rozładunku przewozu międzynarodowego, a nie od chwili przekroczenia granicy.
Jeżeli transport międzynarodowy kończy się w Polsce w poniedziałek, pierwszy dzień limitu przypada we wtorek. Ostatnia dozwolona operacja musi zakończyć się najpóźniej do końca poniedziałku następnego tygodnia. Liczą się dni kalendarzowe, więc weekendy i święta nie wydłużają automatycznie okresu.
| Sytuacja | Co wolno zrobić |
|---|---|
| Transport międzynarodowy zakończony w Polsce | Do 3 operacji kabotażowych w Polsce w ciągu 7 dni |
| Wjazd bez ładunku do innego państwa UE | Najwyżej 1 operacja w tym państwie |
| Operacja w innym państwie niż kraj rozładunku międzynarodowego | Wykonanie w ciągu 3 dni od wjazdu bez ładunku i w ramach 7-dniowego limitu |
| Powrót tego samego pojazdu do państwa po kabotażu | Po upływie 4 dni od zakończenia poprzedniej operacji w tym państwie |
Możliwe jest rozdzielenie trzech operacji między różne państwa. Jeżeli przewóz międzynarodowy zakończył się we Francji, przewoźnik może wykonać operację we Francji, potem jedną w Niemczech i jedną w Belgii. W państwie innym niż kraj przyjazdu z transportem międzynarodowym obowiązuje jednak limit jednej operacji.
W praktyce największe ryzyko tkwi w kalendarzu. Sam fakt, że pojazd ma jeszcze wolne miejsce i znajduje się w odpowiednim kraju, nie oznacza, że można przyjąć kolejne zlecenie. Przed jego przyjęciem sprawdzam zawsze trzy daty: ostatni rozładunek międzynarodowy, każdy rozładunek kabotażowy oraz moment wjazdu do kolejnego państwa.
Jak liczyć operacje i czterodniową przerwę
Jedna operacja kabotażowa może obejmować kilka punktów załadunku lub rozładunku, jeśli tworzy jeden przewóz wynikający z jednego zlecenia i dokumentacji. Nie można jednak sztucznie łączyć niezależnych przewozów tylko po to, by zmieścić je w limicie trzech operacji. Dla kontroli znaczenie ma rzeczywisty przebieg przewozu, a nie sama nazwa wpisana na dokumencie.
Przykład prawidłowego rozliczenia
Ciężarówka przywozi towar z Austrii do Polski i kończy rozładunek w środę. Od czwartku zaczyna się siedmiodniowy okres. Przewoźnik wykonuje trzy trasy krajowe: w czwartek, w piątek i w poniedziałek. Czwarty przewóz krajowy w środę byłby już naruszeniem limitu, nawet jeśli pojazd nadal nie opuścił Polski.
Przeczytaj również: Jak obliczyć ładowność pojazdu? Sprawdź DMC i masę własną
Na czym polega cooling-off
Po zakończeniu operacji kabotażowej w danym państwie ten sam pojazd nie może wykonywać tam kolejnego kabotażu przez 4 dni kalendarzowe. Jeżeli ostatni rozładunek odbył się w poniedziałek, przerwa obejmuje wtorek, środę, czwartek i piątek. Następny kabotaż w tym państwie może rozpocząć się w sobotę.
Przerwa dotyczy konkretnego pojazdu, a w zestawie pojazdów przede wszystkim pojazdu silnikowego. Zmiana naczepy nie powinna być traktowana jako sposób na obejście reguły. Tego typu próby są szczególnie ryzykowne, gdy dokumenty, tachograf i dane z systemów telematycznych pokazują ciągłość operacji.
Dokumenty, które powinien mieć kierowca
Podczas kontroli trzeba wykazać nie tylko to, że przewóz został wykonany, ale również że mieścił się w dozwolonym schemacie. Kierowca powinien mieć przy sobie dokument potwierdzający transport międzynarodowy oraz dokumenty dotyczące każdej operacji kabotażowej.
Najczęściej będą to listy przewozowe, zlecenia transportowe, dokumenty wydania i przyjęcia towaru, a także faktury lub inne potwierdzenia wykonania usługi. Dokumentacja powinna pozwalać ustalić między innymi:
- nadawcę, przewoźnika i odbiorcę,
- miejsce oraz datę załadunku,
- miejsce i datę rozładunku,
- rodzaj oraz ilość przewożonych towarów,
- kolejność wykonanych operacji,
- związek kabotażu z wcześniejszym transportem międzynarodowym.
GITD wskazuje również na znaczenie dokumentów przewozowych i faktur za usługi wykonane na terytorium Polski. W razie kontroli brak dokumentu nie zawsze oznacza automatycznie, że przewóz był nielegalny, ale bardzo utrudnia obronę stanowiska przewoźnika.
Przy kabotażu trzeba też sprawdzić obowiązki dotyczące delegowania kierowcy. Mogą obejmować zgłoszenie przewozu w odpowiednim systemie, dokumenty dostępne podczas kontroli oraz zasady wynagradzania obowiązujące w państwie przyjmującym. Te wymogi są odrębne od samego limitu trzech operacji, dlatego spełnienie jednego warunku nie zastępuje pozostałych.
Kabotaż a inne rodzaje transportu
Kabotaż często myli się z transportem międzynarodowym, cross-trade albo tranzytem. Rozróżnienie jest ważne, bo każda z tych operacji może mieć inne dokumenty, limity i obowiązki.
| Rodzaj przewozu | Przykład | Czy to kabotaż |
|---|---|---|
| Transport krajowy | Polska firma przewozi towar z Krakowa do Szczecina | Nie |
| Kabotaż | Niemiecka firma przewozi towar z Krakowa do Szczecina | Tak |
| Transport międzynarodowy | Firma z Polski przewozi towar z Polski do Czech | Nie |
| Cross-trade | Polska firma przewozi ładunek z Francji do Niemiec | Nie, to przewóz między dwoma państwami innymi niż kraj siedziby przewoźnika |
| Tranzyt | Ciężarówka przejeżdża przez Polskę bez załadunku i rozładunku | Nie |
Najczęstszy błąd polega na uznaniu każdego przewozu zagranicznej firmy w Polsce za kabotaż. Jeżeli ładunek jedzie z Niemiec do Czech przez Polskę, mamy tranzyt. Kabotaż pojawia się dopiero wtedy, gdy załadunek i rozładunek odbywają się w tym samym państwie.
Co grozi za nielegalny kabotaż
Naruszenie może polegać na wykonaniu czwartej operacji, przekroczeniu siedmiu dni, braku dowodu wcześniejszego transportu międzynarodowego albo złamaniu czterodniowej przerwy. Problemem bywa także błędne zakwalifikowanie kilku niezależnych zleceń jako jednej operacji.
W Polsce kary za naruszenia warunków przewozu mogą wynosić od 50 do 12 000 zł za każde naruszenie, przy czym obowiązują dodatkowe limity sumy kar zależne od rodzaju kontroli i wielkości przedsiębiorstwa. Kierujący może ponosić odrębną odpowiedzialność, a w poważniejszych przypadkach konsekwencje dotykają również dobrej reputacji przewoźnika.
Komisja Europejska podkreśla, że kabotaż ma mieć charakter tymczasowy. Dlatego kontrolerzy analizują nie tylko pojedynczy dokument, lecz także historię pojazdu, daty rozładunków, trasy i dane z tachografu. Moim zdaniem właśnie brak spójności między tymi elementami jest dziś większym ryzykiem niż zwykła pomyłka w nazwie miejscowości.
Przed przyjęciem zlecenia najlepiej stworzyć krótką kartę kontrolną dla każdego pojazdu. Powinny znaleźć się na niej: państwo poprzedniego rozładunku, data rozpoczęcia siedmiodniowego okresu, liczba wykorzystanych operacji, termin czterodniowej przerwy i komplet dokumentów. Taka prosta procedura często oszczędza znacznie więcej niż próba wyjaśniania naruszenia po zatrzymaniu pojazdu.
Najważniejsza zasada dla przewoźnika
Kabotaż jest legalnym sposobem wykorzystania pojazdu po dostawie międzynarodowej, ale nie zastępuje krajowej działalności transportowej. Trzeba pilnować jednocześnie związku z transportem międzynarodowym, limitu 3 operacji, terminu 7 dni, przerwy 4 dni i dokumentacji.
Jeżeli choć jeden z tych elementów budzi wątpliwości, bezpieczniej wstrzymać przyjęcie zlecenia i sprawdzić trasę z osobą odpowiedzialną za transport. W kabotażu najbardziej opłaca się nie maksymalizować liczby kursów, lecz utrzymać porządek w dokumentach i kalendarzu, bo to one decydują, czy dodatkowy ładunek będzie zyskiem, czy źródłem kosztownej kontroli.
